بیمه پاسارگاد (1997)

ناصر دیوان کازرونی 1
نویسنده : علی نادری - ساعت ٧:٤٩ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/۱٠/٢
 

ناصر دیوان کازرونیکتاب ناصر دیوان کازرونی به روایت اسناد از موسی مطهری زاده

ایران دوره قاجار، صحنه رقابت های سیاسی دو ابرقدرت آن روز، روسیه و بریتانیا بوده است. خرس پیر (روسیه) و شیر کهنسال (بریتانیا) مدام در جنگ و جدال بر سر شکار غزال بسیار زیبای ایران بوده اند. گاه قرارداد تسخیر ایران نه یکبار بلکه چند بار بین هم منعقد می کنند. در پایان دوره قاجاریه امر تصاحب ایران توسط این دو عنصر استعمار جهانی آنروز بیشتر مورد توجه قرار می گیرد و به همین دلیل مردم آگاه ایران از پای نمی نشینند و مبارزات خود را آغاز می کنند. بدین صورت که در 1291 خورشیدی جنگ مردم و عشایر قشقایی علیه بریتانیا در جنوب ایران که به پیروزی مردم ایران می انجامد، در تاریخ ثبت شده است.


 نمونه ای از این مبارزات در 1293 در اندیشه سیاستگذاران بریتانیاست که نیرویی از ارتش در فارس ایجاد کند. این امر در 1295 خورشیدی به وقوع می پیوندد و پادگان هایی در سعید آباد (سیرجان)، نی ریز، آباده، شیراز، کازرون و پاسگاه هایی در نقاط بین این پادگان ها ایجاد می نمایند.

از سوی دیگر حزب تازه تأسیس یافته دمکرات در شیراز، کازرون و آباده شعباتی را ایجاد می کند و چون این حزب تمایلات آلمانُفیلی (طرفداری از آلمان) را داشته تبلیغات بسیار شدیدی را علیه انگلستان آغاز می کند. از جهت دیگر افسران ژاندارمری از سازمان ژاندارمری آن زمان که تحت سرپرستی افسرهای سوئدی بوده، از این سازمان جدا و مبارزه خود را علیه بریتانیا آغاز می کنند. به گونه ای که برخی عضو حزب دمکرات می شوند و برخی نمی شوند. این لشکر و نیروی بریتانیا به نام تفنگداران پلیس جنوب ایران (South Persian Rifles ) نامگذاری می شوند. که به پلیس جنوب یا S.P.R (اختصار نام انگلیسی آن) مشهور می شوند.

پلیس جنوب به سرعت تمام سرباز گیری می کند و اعضای آن در طول دو سال به یازده هزار نفر می رسد. و بنابر قولی قصد نهایی بریتانیا جدایی فارس آنروز (شامل فارس، هرمزگان، کهگیلویه و بویراحمد، استان بوشهر، شهرستان سمیرم و قسمتی از خوزستان) بوده است.

مبارزات مردم فارس همچنان به شدت ادامه پیدا می کند. حزب دمکرات بالاترین فعالیت خود را انجام می دهد، روحانیت نقش عمده خود را ایفا می کند و چهره های ارزنده ای چون ناصر دیوان کازرونی و یارانش جنگ خود را علیه پلیس جنوب آغاز می کنند. در برخی از جبهه ها مانند آباده پیروزی با مردم فارس است. در نی ریز شکست در چهره مردم مبارز دیده می شود و در کازرون و شیراز مدت زمانی در حدود هفت ماه ناصر دیوان و یارانش می جنگند. اردوی ناصر دیوان در اغلب جبهه ها بین کازرون و شیراز موفق بوده و سرانجام نیروهای چریکی و نامنظم این دلیر سربازان ایران جبهه ها را به دلایلی ترک می کنند و جنگ در تمام جبهه های آباده، نی ریز، شیراز، کازرون و فیروزآباد خاتمه می یابد و رهبران آزادیخواهان ایرانی، جریمه نقدی رقم بسیار بسیار بالای سه یا چهار هزار تومانی آن زمان را می پردازند. اغلب تبعید می شوند و تسلط بریتانیا بر فارس معرض می گردد و با بلند پروازی های این پیر استعمار مقدمات تغییر رژیم قاجاریه پی ریزی می گردد و با روی کار آمدن رضا شاه و تقویت قدرت مرکزی در ایران در 1301 با توافق هایی که با بریتانیا می شود پلیس جنوب در ایران منحل می گردد.

  خواجه عبدالله امیرعضدی ( ناصر دیوان کازرونی )، فرزند خواجه حسن علی که خود و پدر و اجدادش همیشه به سمت کلانتری شهر کازرون برقرار بوده و خانواده آنها همیشه به شجاعت و دلاوری زبانزد بوده اند.

خواجه عبدالله در بین مردم کازرون به ناصر لشکر معروف بود. ناصر لشکر مردی متوسط قامت و چهار شانه ، بسیار بردبار و صبور بود که دارای چهره ای ایرانی با سبیل های پر و همیشه در میدان ها با لباس جنگی حاضر می شد. ناصر دیوان برای مردم کازرون دارای مقام و منزلت خاصی بوده و هست و دلیل این امر بی طمعی وی نسبت به مال و منال عنوان گردیده و به همین دلیل مورد اعتماد مردم کازرون قرار گرفته بود و در بین مردم کسی وجود نداشته است که با وی به مخالفت برخیزد.

از مشهورترین فرزندان و نوادگان به جا مانده از ایشان حسن علی خان ، محمد خان ، امرالله خان و امان الله خان می باشند.

بزرگترین و عمده ترین دلیل محبوبیت ناصر دیوان جنگهای وی با استعمار بریتانیا می باشد. که مهمترین آنها در سال 1336 ه . ق به مدت بیشتر از هفت ماه می باشد که در کازرون، تنگ ترکان، کمارج، قله چنگ، خان زنیان، دشت ارژن و شیراز در جبهه های جنگ به همراه همه یاران کازرونی اش می جنگید. که به دنبال آن اموالش مصادره شده و به فسا تبعید می گردد.

این بزرگ مرد تاریخ کازرون، فارس و ایران در سال 1320 خورشیدی در کازرون دیده از جهان فرو می گشاید و درهمان جا به خاک سپرده می شود .

  بخشی از منابعی که شرح جنگ های ناصر دیوان در آن آمده به شرح زیر می باشد :

- جنبش ضد استعماری جنوب و آزادی خواهان کازرون / مطهری زاده، موسی

- کوچک خان جنوب / مطهری زاده، موسی

- زندگی و اسناد ناصر دیوان کازرونی / مطهری زاده، موسی

- مردی دلیر و وطن پرست / بهروزی، علی نقی

- یگانه مرد نامور معارف پیروز در فارس / دستجردی، وحید

- فارس و جنگ بین الملل / رکن زاده آدمیت، محمد حسین

- فعالیت های جاسوسی واسموس یا لارنس آلمانی در ایران / سایکس، کریستوفر

- پلیس جنوب ایران / سفیری، فلوریدا

- جنوب ایران در مبارزات ضد استعماری / فراشبندی، علیمراد

- عملیات در ایران / مابرلی، جیمز فردریک

- تاریخ ایران / سایکس، سرپرسی

- نهضت روحانیون ایران / دوانی، علی

- تاریخچه حزب دمکرات فارس / فراشبندی علیمراد

- واسموس لورنس آلمانی / فن میکوش، داگو برت

 حجت الاسلام علامه علی دوانی کازرونی، نویسنده و مورخ بزرگ معاصر درباره ناصر دیوان چنین می گوید :

« ناصر دیوان قهرمانی از دیار ما و در حقیقت رادمردی با ایمان و دلیری مسلمان از همشهری های ما بود. »

 مؤلف کتاب واسموس یا لارانس آلمانی نیز اینگونه به تمجید ناصر دیوان پرداخته است :

« هنگامی که یک ناظر بی طرف اعمال و رفتار میرزا کوچک جنگلی و ناصر دیوان کازرونی را مورد بررسی قرار می دهد، خواه ناخواه شهامت و شجاعت این دو شخصیت متهور و بی باک را تمجید و تقدیر خواهد کرد؛ زیرا این هر دو با قوای محدود خود مدتی با نیرو های مخالفین که چند برابر قوای هر یک از آنها بود، زد و خورد کردند و مزاحمت های فراوانی برای حریف به وجود آوردند.»

در یکی از منابع غربی دیگر آمده است: « که ناصر دیوان، میرزا کوچک خان جنگلی جنوب است و بر تر از او » ( کریستوفرساکس )

  بخشی از سخنان ناصر دیوان کازرونی :

 « ما به موجب تعالیم اسلامی باید با قوای کفر جهاد کرده، از تسلط ملحدین به مسلمانان جلوگیری به عمل آوریم. »

 

« من هدفی جز استقلال و عظمت وطن ندارم و با هر کس که با ایران دشمن باشد و در جهت مخالفت مصالح ما گام بردارد مبارزه خواهم کرد .»

ناصر دیوان مردی بزرگ بود با خصلتهای انسانی و مردم دوستی، بنا به گفته نزدیکان او، وی ماهانه برای فقرا و بیچارگان مقداری غذا و آذوقه و همچنین پول مقرری تعیین کرده بود و در اواخر هر ماه فقراء و بیچارگان و بینوایان شهر در کنار خانه او جمع می‌شدند. در خانه وی همیشه بر روی عموم باز بود و بدین جهت هر انسان نیازمندی را بسوی خود جذب می‌کرد، بخشودگی، فداکاری، احترام به کودکان، ایجاد آثار خیریه از خصوصیات دیگر وی می‌توان نام برد. دینداری و ایمان به خدا از خصوصیات بارز ناصر دیوان بود و در تمام جهادهای خود نظر به فتوای جهاد مراجع عالیقدر از جمله عبدالحسین لاری و علمای اعلام کازرون داشت. دوستی اهل بیت و پرداختن به آنها و فنا شدن در ولایت آنها از نکات بارز زندگی این مرد بشمار می‌آید. وی همانطور که در حفظ استقلال و عظمت وطن بی نظیر بود در بر پایی شعائر اسلامی (از جمله مراسم تاسوعا،عاشورا و تعزیه)نیز معروف بود و نسبت به ادای فرایض مذهبی حرص شدیدی داشت. از خصوصیات چشمگیر ناصر دیوان، فتوت، جوانمردی و فرزانگی است. نقل است که در یکی از جنگلها اسیری بعد از اسارت بدست یکی از مجاهدین به ضرب گلوله کشته می‌گردد، ناصر دیوان پس از شنیدن این واقعه خشمگین و متأثر می‌گردد وی ضمن اعتراض شدید به این عمل نابهنجار، آنرا عملی خلاف شئون انسانی و اصول فتوت و جوانمردی و مغایر با عواطف عالی انسانی و شرافت می خواند.

مقبره ناصر دیوان کازرونی در پارک کوچکی در غرب شهر کازرون و در محله شاه ارغوان (شارغون) و در کنار مقبره گلبن کازرونی،شاعر بزرگ کازرونی قرار دارد.اما به شکلی نیست که در شان این بزرگمرد باشد.چنانچه در روستای دلوار در شهرستان تنگستان در جنوب ایران،خانه رییسعلی دلواری را تبدیل به موزه کرده اند که هر ساله هزاران نفر به این موزه می روند.